MỤC LỤC CHUYỆN KỂ
Kho thần thoại và truyền thuyết đang lớn dần, cùng khởi nguồn, dị bản và nguồn tư liệu của từng câu chuyện.
Năm 637, một nhà sư nói với triều đình Nhật Bản rằng ngôi sao vừa bay qua với tiếng như sấm không phải sao băng mà là một tengu, một "chó trời". Trong một nghìn năm sau đó, tengu lần lượt là con diều hâu lừa người mộ đạo, linh hồn sa đọa của những nhà sư kiêu ngạo, tinh linh núi bắt trẻ con đi, rồi cuối cùng là hình mặt đỏ mũi dài vẫn được tôn kính trên núi Kurama và núi Takao.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcNgười ta kể rằng hai con đại bàng do Zeus thả ra đã gặp nhau ở Delphi, và tại đó Apollo bắn hạ một con rắn cái khổng lồ, chiếm lấy nơi phán sấm vốn thuộc về Đất. Suốt nhiều thế kỷ, một người phụ nữ xứ Delphi ngồi trên chiếc kiềng ba chân nói lời đáp của thần, và chuyện một luồng khí từ lòng đá có giúp bà hay không đến nay vẫn còn tranh cãi.
Đọc câu chuyện 15 phút đọcCuộc tranh chấp của ba nữ thần, nàng hoàng hậu bị đưa khỏi Sparta và mười năm vây hãm: không bài thơ cổ nào kể trọn cuộc chiến thành Troy. Iliad của Homer chỉ kể chừng năm mươi ngày trong đó, và con ngựa gỗ không nằm trong số ấy.
Đọc câu chuyện 15 phút đọcIzanagi theo người vợ đã khuất xuống Yomi, cõi của người chết, phá vỡ điều duy nhất nàng xin và nhìn thấy nàng đã thành ra thế nào. Chàng chạy trốn với cả đạo quân đuổi theo sau, lấy một tảng đá chặn lối đi, và những lời hai người nói với nhau qua tảng đá ấy đã định ra mỗi ngày có bao nhiêu người chết và bao nhiêu người sinh ra.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcZeus nuốt mẹ nàng, và Athena bước ra từ đầu cha, giáp trụ đầy mình, giữa lúc Olympus rung chuyển. Về sau, nữ thần dùng một cây ô liu giành Athens từ tay Poseidon, và trừng phạt một cô gái xứ Lydia dệt khéo chẳng kém gì mình.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcDaedalus dựng mê cung trên đảo Crete, rồi làm đôi cánh bằng lông chim và sáp để trốn khỏi vị vua giữ chân mình. Ông dặn con trai đừng bay quá cao cũng đừng bay quá thấp, và vùng biển nơi Icarus rơi xuống đến nay vẫn mang tên cậu.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcOrpheus dùng tiếng hát mở đường vào cõi chết và giành lại được vợ với một điều kiện, nhưng chỉ còn vài bước nữa là ra tới ánh sáng thì chàng ngoảnh lại. Cái kết mất vợ ấy do các nhà thơ La Mã kể đầu tiên; nhiều tác giả Hy Lạp trước họ lại nói như thể chàng đã đưa được nàng về.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcMưu kế của Hera vào ngày Heracles chào đời buộc chàng phải phục dịch một người anh họ kém cỏi hơn, và những kỳ công chàng làm cho người ấy kết thúc bằng việc chàng được lên hàng thần thánh. Thế nhưng các bản thơ cổ nhất không hề đếm số kỳ công, và trong bản kể đầy đủ nhất của người Hy Lạp, lời sấm chỉ truyền mười.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcHades bắt con gái của Demeter xuống cõi chết, và người mẹ giữ hạt giống nằm yên dưới đất cho đến khi các vị thần trả nàng lại. Nhưng Persephone đã ăn một hạt lựu dưới ấy, nên mỗi năm nàng phải trở xuống một thời gian, và bản kể cổ nhất chưa bao giờ nói khoảng thời gian ấy là mùa đông.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcMột hoàng tử lớn lên ở Troezen đã cùng những thanh niên Athens bị nộp cho Minotaur vượt biển sang Crete, nhờ sợi chỉ của Ariadne mà ra khỏi mê cung, rồi trên đường về quên đổi cánh buồm. Plutarch, người kể chuyện này đầy đủ nhất, còn ghi lại một dị bản của người Crete, trong đó Minotaur chỉ là một viên tướng tên Taurus.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcCác vị thần tạo ra người phụ nữ đầu tiên làm cái giá của lửa, và nàng nhấc nắp một chiếc chum lớn, để vô số tai họa tràn ra giữa loài người. Ở Hesiod đó là một chiếc chum chứa đồ; nó chỉ thành chiếc hộp vào năm 1508, trong một cuốn sách của Erasmus.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcPrometheus lừa Zeus trong việc chia phần lễ vật, giấu trong thân cây thì là ngọn lửa mà Zeus không cho loài người để đánh cắp về, rồi bị xiềng ở nơi ngày ngày một con đại bàng đến ăn gan ông. Trong những bài thơ cổ nhất, ông là người bênh vực loài người chứ không phải người tạo ra họ: chuyện nặn người bằng đất sét đến muộn hơn.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcTrong Avesta, pairikā là một nữ quỷ bay giữa trời và đất cho đến khi bị ngôi sao Tishtrya trói lại; trong thơ Ba Tư, parī lại là thước đo của mọi vẻ đẹp. Châu Âu biết đến nàng qua Nghìn lẻ một đêm của Galland và nàng Peri trước cổng Địa Đàng của Thomas Moore, và tên nàng nghe giống "fairy", dù chữ tiếng Anh ấy không bắt nguồn từ đó.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcRostam để lại một chiếc vòng tay cho đứa con có thể sẽ chào đời, rồi lên ngựa về nhà. Nhiều năm sau, con trai chàng là Sohrab kéo quân vào Iran để tìm cha, và hai người gặp nhau trong một trận đấu tay đôi mà không ai biết người kia là ai.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcĐể cứu một vị vua bị lũ quỷ xứ Mazandaran làm mù mắt, Rostam một mình đi con đường tắt và lần lượt gặp sư tử, sa mạc, rồng, mụ phù thủy và Div Trắng. Ông là người anh hùng lớn nhất của sử thi Ba Tư, vậy mà kinh Avesta chưa từng nhắc tên ông.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcBị mẹ kế vu oan, hoàng tử Siyavash phi ngựa qua giữa hai núi lửa rồi bước ra vô sự, sau đó chọn lưu vong chứ không chịu bội lời thề, và bị giết nơi đất nước của kẻ thù cha mình. Ferdowsi không bịa ra chàng: kinh Avesta đã nhắc đến cái chết của chàng, và ở Bukhara từng có những bài ca khóc thương chàng.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcMột người thợ rèn có các con bị đem nuôi rắn của bạo chúa đã xé tờ chứng thư ca ngợi nhà vua và giương tấm tạp dề da lên đầu ngọn giáo. Lá cờ lớn của các vua Ba Tư mang tên ông, nhưng các sử gia mô tả lá cờ ấy lại nói đến da báo và châu báu, chứ không phải tạp dề.
Đọc câu chuyện 9 phút đọcNàng nuôi một đứa trẻ bị bỏ rơi trong tổ trên núi Alborz, dùng lời khuyên cứu sống vợ và đứa con sắp chào đời của cậu, rồi chỉ cho đứa con ấy cành cây sẽ giết một hoàng tử. Đằng sau Simurgh trong sử thi của Ferdowsi là một con chim cổ xưa hơn trong kinh Avesta, đậu trên cái cây mang hạt giống của mọi loài cây cỏ.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcTrong Avesta, hắn là con rồng ba đầu; trong Shahnameh của Ferdowsi, hắn là một ông vua mọc ra hai con rắn đen trên vai, đêm nào cũng phải cho chúng ăn. Khi Fereydun cuối cùng quật ngã hắn, một thiên thần ngăn đòn kết liễu, và Zahhak bị xiềng lại trong lòng núi Damavand.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcThuở ban đầu, một bài thánh ca của Zarathustra kể, có hai linh thể đã lựa chọn: một bên chọn chân lý, bên kia chọn dối trá. Những sách đời sau kể kẻ ác đã xông vào thế giới ra sao, và thế giới sẽ kết thúc thế nào trong một dòng sông kim loại nóng chảy để rồi được làm mới.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcTheo Avesta, dưới triều Yima không ai già đi hay chết; theo Shahnameh, ngày Jamshid ngồi trên ngai bay lên trời là ngày năm mới đầu tiên. Rồi ông tự xưng là đấng tạo ra thế gian và mất đi vinh quang, còn chiếc chén lừng danh mang tên ông thì trong sử thi lại không phải của ông.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcMithra có nghìn tai và vạn mắt, hiện lên trên các đỉnh núi trước cả mặt trời để xem ai bội ước. Tín đồ đạo Zoroaster ngày nay vẫn tôn kính ngài, nhưng thần Mithras giết bò của La Mã, và lời đồn rằng ngài sinh ngày 25 tháng 12, lại là chuyện khác.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcHai anh em bắn hạ con chim tự xưng là Mặt Trời, xuống cõi của các chúa tể sự chết đã giết cha mình, thắng họ ngay trong trò chơi bóng của họ rồi bay lên thành Mặt Trời và Mặt Trăng. Cuốn sách của người K'iche' kể chuyện này được viết vào thập niên 1550, nhưng các nghệ nhân Maya đã vẽ cặp song sinh từ nhiều thế kỷ trước.
Đọc câu chuyện 14 phút đọcTrước buổi bình minh đầu tiên, các vị thần của người Maya K'iche' tạo ra muông thú, rồi một thân hình bằng bùn, rồi những con người bằng gỗ, và chỉ đến lần cuối mới có những con người bằng ngô biết nói và biết tạ ơn. Cuốn sách kể chuyện ấy được viết vào thập niên 1550, sau cuộc chinh phục của người Tây Ban Nha, và chỉ còn lại qua bản chép tay một vị linh mục làm vào đầu thế kỷ XVIII.
Đọc câu chuyện 14 phút đọc
