Qua bao nền văn hóa và thế kỷ, ta vẫn kể mãi. Khám phá thần linh, sinh vật kỳ bí và những ý tưởng đã định hình thế giới.
Kho thần thoại và truyền thuyết đang lớn dần, cùng khởi nguồn, dị bản và nguồn tư liệu của từng câu chuyện.
KHÁM PHÁ THEO VĂN HÓA
Khác vùng đất, chung câu hỏi. Chọn một nền văn hóa để khám phá.
MỤC LỤC CHUYỆN KỂ
Kho thần thoại và truyền thuyết đang lớn dần, cùng khởi nguồn, dị bản và nguồn tư liệu của từng câu chuyện.
Tên ông có nghĩa là "đấng ẩn mình", vậy mà Amun của Thebes đã trở thành vua của các vị thần, người cha thần thánh của các pharaoh và, với người Hy Lạp, là Zeus Ammon, vị thần có lời sấm giữa sa mạc gọi Alexander là con. Một pharaoh cho đục tên ông khỏi các đền thờ, và một cậu vua nhỏ đã khắc tên ấy trở lại.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcSuốt hơn một nghìn năm, Bastet là nữ thần sư tử cái cho nhà vua bú mớm và che chở ông, rồi mới trở thành nữ thần mèo của Bubastis. Lễ hội của bà làm sông Nile chật kín thuyền, còn đền thờ của bà đầy ắp xác ướp mèo.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcKhi loài người mưu phản vị thần Mặt Trời đã già, ngài sai Con mắt của mình đi trừng phạt họ, và Con mắt hóa thành Sekhmet, Đấng Quyền Năng. Để cứu phần loài người còn lại, Ra cho bảy nghìn vò bia nhuộm đỏ như máu tràn ngập đồng ruộng trong đêm.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcKhông văn bản nào từ thời các kim tự tháp cho biết ai đã tạc tượng Nhân sư lớn ở Giza hay người ta gọi nó là gì. Hơn một nghìn năm sau, một hoàng tử ngủ dưới bóng tượng và mơ thấy vị thần hứa cho chàng làm vua nếu chàng giải thoát ngài khỏi cát.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcAnubis canh giữ các nghĩa địa Ai Cập từ ngọn đồi sa mạc và quấn vải lanh cho người chết, còn người Ai Cập khắc tên ông lên mộ trong lời cầu xin một cuộc an táng tốt lành. Thế nhưng rất ít văn bản kể về việc ông làm, và câu chuyện duy nhất có tên ông lại là một truyện dân gian về hai anh em.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcRa để Thoth thay mình trên bầu trời đêm, và người Ai Cập tôn vị thần đầu cò quăm ấy làm người ghi chép của các thần. Một truyện thời Ptolemy kể số phận của vị hoàng tử đã lấy cuốn sách do chính tay Thoth viết.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcTrong Sảnh Hai Chân Lý, người chết chối bỏ bốn mươi hai tội, mỗi tội trước một vị thẩm phán, rồi nhìn trái tim mình được cân với chiếc lông vũ của Maat trong khi một con quái vật chực sẵn. Trên những cuộn giấy cói chôn theo họ, đòn cân luôn nằm ngang: trái tim phải cân bằng, chứ không phải nhẹ hơn.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcKhi trời và đất còn chưa có, Atum đứng một mình trên gò đất đầu tiên nhô lên giữa nước Nun, và từ ngài sinh ra Cửu thần của Heliopolis. Người Ai Cập kể câu chuyện từng mảnh, trong những câu thần chú được viết suốt hai nghìn năm, và các đền thờ khác kể buổi khởi đầu theo những cách khác.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcSuốt tám mươi năm, các vị thần tranh cãi xem ai được thừa kế ngai vàng của Osiris: con trai ông là Horus hay em trai ông là Set. Bản kể trọn vẹn duy nhất, một cuộn giấy cói thế kỷ XII TCN, biến vụ kiện thành một vở hài kịch đầy mưu mẹo, giận dỗi và thư từ.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcIsis nặn một con rắn từ nước bọt của thần Mặt Trời già nua và chỉ chữa cho ông khi được biết tên bí mật của ông, rồi đuổi nọc bọ cạp ra khỏi người một đứa trẻ xa lạ và khỏi chính con mình. Những câu thần chú kể các chuyện ấy được đọc bên người bệnh, và việc thờ phụng Isis lan từ sông Nile đến tận Roma.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcĐể cứu mẹ khỏi kiếp nô lệ, chim thần Garuda cướp thứ nước trường sinh của các vị thần mà không hề nếm một giọt. Mahābhārata kể vì sao Garuda trở thành vật cưỡi của Vishnu và kẻ thù của mọi loài rắn.
Đọc câu chuyện 9 phút đọcKhi gương mặt nữ thần sạm đen vì giận dữ, Kali vọt ra từ vầng trán của bà và uống cạn máu một con quỷ cứ mỗi giọt máu rơi lại sinh thêm một con nữa. Những người viết thời thuộc địa biến bà thành nữ thần của một giáo phái thắt cổ; các thi sĩ Bengal thì gọi bà là Mẹ.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcSavitri chọn một người chồng chỉ còn sống được một năm, và khi Yama đến bắt chàng đi, nàng theo sau thần Chết mà nói mãi cho đến khi thần trả chàng lại. Sử thi kể chuyện này để ca ngợi một người vợ chung thủy, nhưng điều mang lại chiến thắng lại là lý lẽ của nàng.
Đọc câu chuyện 8 phút đọcMột con cá lớn đến mức không ao nào chứa nổi, một con lợn rừng nâng mặt đất trên răng nanh, một chú lùn xin nhà vua ba bước đất: Vishnu hết lần này đến lần khác giáng xuống thế gian. Mười lần giáng thế đã thành nổi tiếng, nhưng các văn bản chưa bao giờ hoàn toàn đồng ý đó là mười lần nào.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcVua Bhagiratha khổ hạnh nhiều năm để đưa dòng sông thiêng Ganga từ trời xuống mặt đất, và thần Shiva đỡ lấy dòng nước rơi bằng mái tóc của mình để thế gian khỏi vỡ nát. Các văn bản cổ bất đồng ở nhiều chi tiết khác, và bức phù điêu lớn ở Mamallapuram chưa chắc đã khắc câu chuyện này.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcKhi Daksha gạt Shiva ra khỏi lễ tế, con gái ông là Sati thà bỏ thân xác còn hơn nghe chồng mình bị lăng nhục, và cơn thịnh nộ của Shiva phá tan lễ tế. Sách giáo khoa gọi Shiva là thần hủy diệt, nhưng những văn bản tôn thờ ông kể rằng ông tạo ra, gìn giữ và kết thúc thế giới, và vừa làm vừa nhảy múa.
Đọc câu chuyện 13 phút đọcThuở nhỏ nhảy lên vồ mặt trời mà gãy quai hàm, lớn lên Hanuman nhảy một bước qua biển tìm Sita và mang cả một ngọn núi thuốc về chiến trường. Ở Ấn Độ, ông được thờ như hình mẫu của hạnh độc thân, nhưng Ramakien của Thái Lan lại cho ông những mối tình và hai người con trai.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcSinh ra trong ngục, lớn lên giữa những người chăn bò, ông trộm bơ, nhảy múa trên đầu rắn và nâng cả một ngọn núi, rồi giảng đạo cho một chiến binh giữa chiến trường và chết vì mũi tên của một thợ săn. Mahābhārata hầu như không kể thời thơ ấu của ông, còn Bhāgavata, bản kể đầy đủ nhất về tuổi trẻ của ông, không hề gọi tên Radha.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcMột ván xúc xắc khiến năm anh em mất vương quốc và danh dự của người vợ, mười tám ngày chiến tranh ở Kurukshetra giành lại tất cả. Để thắng, họ phá luật chiến trận, và bộ sử thi không bao giờ để họ quên điều đó.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcMột hoàng tử bị đày vào rừng mười bốn năm, vua quỷ cướp mất vợ chàng, và một đạo quân khỉ giúp chàng giành lại nàng. Đó là sử thi Rāmāyaṇa tiếng Phạn của Valmiki, nhưng cũng chỉ là một trong hàng trăm cách kể, trải từ đất Tamil, Bangkok đến truyện Dạ Xoa vương của Việt Nam.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcNgười em nghèo băng chân gãy cho một con én và giàu lên nhờ hạt bầu nó mang về; người anh tham lam cố tình bẻ chân én, và những quả bầu của hắn làm hắn khánh kiệt. Nhưng truyện không dừng ở chỗ Nolbu tán gia bại sản: bản chép tay cổ nhất và bản pansori nổi tiếng nhất đều kết thúc khi Heungbu đón anh về nhà.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcKhi một đứa trẻ chào đời, các gia đình Triều Tiên dâng bát cơm và canh rong biển đầu tiên lên bà Samsin, vị nữ thần ban con và che chở trẻ lúc còn bé. Chuyện bà giành được chức phận ấy chỉ được hát ở đảo Jeju: một cuộc thi trồng hoa trên trời, mà con gái Long Vương đã thua.
Đọc câu chuyện 9 phút đọcCon hổ mặc áo của người mẹ đến gõ cửa, hai anh em trốn lên trời theo sợi dây thừng từ trên cao thả xuống rồi hóa thành mặt trời và mặt trăng. Người Hàn hay xếp những truyện như thế vào thời hổ còn hút thuốc, nhưng truyện này chỉ được ghi chép từ thế kỷ XX, và văn bản trọn vẹn cổ nhất mà chúng tôi đọc được lại cho người anh làm mặt trời.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcTrong một bài vu ca của đảo Jeju, chàng sai dịch Gangnim còn sống đã xuống âm phủ bắt vua của người chết, và nhà vua giữ chàng lại làm sứ giả. Áo đen là do truyền hình khoác cho các sứ giả âm phủ; trong nghi lễ họ là lính, còn bức tranh chùa năm 1676 vẽ họ áo đỏ áo xanh đứng bên ngựa.
Đọc câu chuyện 10 phút đọc
