BỘ SƯU TẬP
Những câu chuyện được kết nối bởi một ý tưởng chung.
Savitri chọn một người chồng chỉ còn sống được một năm, và khi Yama đến bắt chàng đi, nàng theo sau thần Chết mà nói mãi cho đến khi thần trả chàng lại. Sử thi kể chuyện này để ca ngợi một người vợ chung thủy, nhưng điều mang lại chiến thắng lại là lý lẽ của nàng.
Đọc câu chuyện 8 phút đọcMột ván xúc xắc khiến năm anh em mất vương quốc và danh dự của người vợ, mười tám ngày chiến tranh ở Kurukshetra giành lại tất cả. Để thắng, họ phá luật chiến trận, và bộ sử thi không bao giờ để họ quên điều đó.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcMột hoàng tử bị đày vào rừng mười bốn năm, vua quỷ cướp mất vợ chàng, và một đạo quân khỉ giúp chàng giành lại nàng. Đó là sử thi Rāmāyaṇa tiếng Phạn của Valmiki, nhưng cũng chỉ là một trong hàng trăm cách kể, trải từ đất Tamil, Bangkok đến truyện Dạ Xoa vương của Việt Nam.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcNgười cha lấy trộm thứ đất tự sinh sôi để chặn lũ và bị giết vì việc ấy; người con là Vũ đào cho nước một lối ra biển, rồi trở thành người lập nên triều đại đầu tiên của Trung Hoa. Nhưng trong những chứng tích cổ nhất, Vũ chưa phải là vua, mà là người được Trời sai xuống làm việc.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcMột con khỉ sinh ra từ đá học được phép tiên, ăn đào trên trời, đánh nhau với cả thiên binh, cho đến khi Đức Phật tóm gọn nó trong một bàn tay. Cuốn tiểu thuyết kể chuyện ấy được in năm 1592 mà không ghi tên tác giả, còn bản thân con khỉ thì có trước đó nhiều thế kỷ.
Đọc câu chuyện 13 phút đọcMột bà lão vớt được quả đào khổng lồ trôi trên sông, và cậu bé mang tên quả đào ấy dẫn chó, khỉ và gà lôi vượt biển sang đảo của lũ quỷ oni. Nhưng trong những cuốn sách tranh cổ nhất, cậu không chui ra từ quả đào: hai ông bà ăn đào, trẻ lại và sinh được một con trai.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcCuộc tranh chấp của ba nữ thần, nàng hoàng hậu bị đưa khỏi Sparta và mười năm vây hãm: không bài thơ cổ nào kể trọn cuộc chiến thành Troy. Iliad của Homer chỉ kể chừng năm mươi ngày trong đó, và con ngựa gỗ không nằm trong số ấy.
Đọc câu chuyện 15 phút đọcDaedalus dựng mê cung trên đảo Crete, rồi làm đôi cánh bằng lông chim và sáp để trốn khỏi vị vua giữ chân mình. Ông dặn con trai đừng bay quá cao cũng đừng bay quá thấp, và vùng biển nơi Icarus rơi xuống đến nay vẫn mang tên cậu.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcOrpheus dùng tiếng hát mở đường vào cõi chết và giành lại được vợ với một điều kiện, nhưng chỉ còn vài bước nữa là ra tới ánh sáng thì chàng ngoảnh lại. Cái kết mất vợ ấy do các nhà thơ La Mã kể đầu tiên; nhiều tác giả Hy Lạp trước họ lại nói như thể chàng đã đưa được nàng về.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcMưu kế của Hera vào ngày Heracles chào đời buộc chàng phải phục dịch một người anh họ kém cỏi hơn, và những kỳ công chàng làm cho người ấy kết thúc bằng việc chàng được lên hàng thần thánh. Thế nhưng các bản thơ cổ nhất không hề đếm số kỳ công, và trong bản kể đầy đủ nhất của người Hy Lạp, lời sấm chỉ truyền mười.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcMột hoàng tử lớn lên ở Troezen đã cùng những thanh niên Athens bị nộp cho Minotaur vượt biển sang Crete, nhờ sợi chỉ của Ariadne mà ra khỏi mê cung, rồi trên đường về quên đổi cánh buồm. Plutarch, người kể chuyện này đầy đủ nhất, còn ghi lại một dị bản của người Crete, trong đó Minotaur chỉ là một viên tướng tên Taurus.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcRostam để lại một chiếc vòng tay cho đứa con có thể sẽ chào đời, rồi lên ngựa về nhà. Nhiều năm sau, con trai chàng là Sohrab kéo quân vào Iran để tìm cha, và hai người gặp nhau trong một trận đấu tay đôi mà không ai biết người kia là ai.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcĐể cứu một vị vua bị lũ quỷ xứ Mazandaran làm mù mắt, Rostam một mình đi con đường tắt và lần lượt gặp sư tử, sa mạc, rồng, mụ phù thủy và Div Trắng. Ông là người anh hùng lớn nhất của sử thi Ba Tư, vậy mà kinh Avesta chưa từng nhắc tên ông.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcBị mẹ kế vu oan, hoàng tử Siyavash phi ngựa qua giữa hai núi lửa rồi bước ra vô sự, sau đó chọn lưu vong chứ không chịu bội lời thề, và bị giết nơi đất nước của kẻ thù cha mình. Ferdowsi không bịa ra chàng: kinh Avesta đã nhắc đến cái chết của chàng, và ở Bukhara từng có những bài ca khóc thương chàng.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcMột người thợ rèn có các con bị đem nuôi rắn của bạo chúa đã xé tờ chứng thư ca ngợi nhà vua và giương tấm tạp dề da lên đầu ngọn giáo. Lá cờ lớn của các vua Ba Tư mang tên ông, nhưng các sử gia mô tả lá cờ ấy lại nói đến da báo và châu báu, chứ không phải tạp dề.
Đọc câu chuyện 9 phút đọcTheo Avesta, dưới triều Yima không ai già đi hay chết; theo Shahnameh, ngày Jamshid ngồi trên ngai bay lên trời là ngày năm mới đầu tiên. Rồi ông tự xưng là đấng tạo ra thế gian và mất đi vinh quang, còn chiếc chén lừng danh mang tên ông thì trong sử thi lại không phải của ông.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcHai anh em bắn hạ con chim tự xưng là Mặt Trời, xuống cõi của các chúa tể sự chết đã giết cha mình, thắng họ ngay trong trò chơi bóng của họ rồi bay lên thành Mặt Trời và Mặt Trăng. Cuốn sách của người K'iche' kể chuyện này được viết vào thập niên 1550, nhưng các nghệ nhân Maya đã vẽ cặp song sinh từ nhiều thế kỷ trước.
Đọc câu chuyện 14 phút đọcMột cậu bé lớn lên trong ẩn náu bị bỏng ngón tay cái vì con cá hồi tri thức, rồi trở thành thủ lĩnh Fianna, những đoàn chiến binh sống bằng săn bắn và chiến trận. Truyện dân gian những thế kỷ sau biến ông thành gã khổng lồ xây Con đường Người khổng lồ; các văn bản thời trung cổ thì không bao giờ nói vậy.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcBảy tuổi, cậu giết con chó săn của một người thợ rèn và nhận làm chó thay nó; mười bảy tuổi, chàng một mình giữ các chỗ lội của Ulster trước quân đội bốn xứ. Hai dị bản trung cổ của thiên anh hùng ca về chàng khác nhau ở nhiều điểm, và Ireland hiện đại đã biến chàng thành biểu tượng cho cả hai phía của một sự chia rẽ.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcMột bề tôi cho rằng của cải mình có là vật tiền thân, không nhờ ơn vua, bị đày ra bãi cát ngoài biển cho chết đói, cho đến khi một con chim trắng từ phương tây nhả xuống hạt của một thứ dưa lạ. Trong văn bản cổ nhất, An Tiêm không hề khắc tên lên quả dưa thả xuống biển: chính nhà vua tự nhớ đến ông.
Đọc câu chuyện 8 phút đọcNgười Gaul đã chiếm La Mã và đang lần trong bóng tối leo lên ngọn đồi cuối cùng thì đàn ngỗng thiêng của Juno đánh thức quân phòng thủ. Livy kể câu chuyện này rất đầy đủ, nhưng Polybius, sử gia cổ nhất có tác phẩm còn lại, chỉ nói rằng người Gaul ký hòa ước rồi về nhà.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcMột đạo quân Etrusca kéo đến cây cầu gỗ của La Mã, và Horatius Cocles giữ cầu cho đến khi người La Mã phá sập nó sau lưng chàng. Theo Livy, chàng bơi về, được dựng tượng và ban ruộng đất. Theo Polybius, bản kể cổ nhất, chàng nhảy xuống sông và tự hiến mạng sống.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcAeneas cõng cha ra khỏi thành Troy đang cháy, bỏ Dido lại Carthage và giành một người vợ ở Latium bằng chiến tranh. Virgil biến chàng thành tổ tiên của người La Mã, nhưng các tác giả Hy Lạp đã đưa chàng sang phương Tây từ nhiều thế kỷ trước, và trong truyền thuyết La Mã, chàng chưa bao giờ lập ra thành La Mã.
Đọc câu chuyện 14 phút đọcMột vị vua không con của thành Kish kéo một con đại bàng lên khỏi hố sâu, và đại bàng chở ông lên cõi trời của thần Anu để tìm cỏ sinh nở. Các phiến đất sét đứt đoạn trước đoạn kết, và các nguồn cổ không thống nhất về việc ông có từng có con trai hay không.
Đọc câu chuyện 11 phút đọc
