BỘ SƯU TẬP
Những câu chuyện được kết nối bởi một ý tưởng chung.
Prometheus lừa Zeus trong việc chia phần lễ vật, giấu trong thân cây thì là ngọn lửa mà Zeus không cho loài người để đánh cắp về, rồi bị xiềng ở nơi ngày ngày một con đại bàng đến ăn gan ông. Trong những bài thơ cổ nhất, ông là người bênh vực loài người chứ không phải người tạo ra họ: chuyện nặn người bằng đất sét đến muộn hơn.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcThuở ban đầu, một bài thánh ca của Zarathustra kể, có hai linh thể đã lựa chọn: một bên chọn chân lý, bên kia chọn dối trá. Những sách đời sau kể kẻ ác đã xông vào thế giới ra sao, và thế giới sẽ kết thúc thế nào trong một dòng sông kim loại nóng chảy để rồi được làm mới.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcMithra có nghìn tai và vạn mắt, hiện lên trên các đỉnh núi trước cả mặt trời để xem ai bội ước. Tín đồ đạo Zoroaster ngày nay vẫn tôn kính ngài, nhưng thần Mithras giết bò của La Mã, và lời đồn rằng ngài sinh ngày 25 tháng 12, lại là chuyện khác.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcMẹ của Huitzilopochtli vẫn đợi trên một ngọn đồi cát người con trai không bao giờ trở về, và một vị vua Mexica đã sai sáu mươi thầy phù thủy đi tìm bà. Pho tượng khổng lồ của bà được đào lên năm 1790, rồi bị chôn lại hơn một lần, và đến nay giới học giả vẫn chưa thống nhất tượng ấy là ai.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcMột nắm lông vũ rơi xuống người Coatlicue khi bà đang quét trên đỉnh đồi, và cô con gái Coyolxauhqui dẫn bốn trăm người anh em lên đồi để giết mẹ. Vị thần vừa chào đời đã cầm vũ khí hạ gục người chị, và người Mexica xây ngôi đền lớn của họ theo hình ngọn đồi nơi chuyện ấy xảy ra.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcVị thần xuống cõi chết lấy xương về làm nên những con người đầu tiên, là gió, là sao Mai, và là vị vua thành Tollan đã ôm nỗi nhục mà rời bỏ kinh đô. Con rắn lông vũ có từ rất lâu trước người Mexica, còn chuyện họ lầm Cortés với vị thần này thì ra đời muộn hơn cuộc chinh phục.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcNgười Mexica gọi ông là Titlacauan, "chúng ta là nô lệ của ngài": vị thần vô hình của bóng đêm và số phận, ban của cải rồi lại lấy đi, và mỗi năm có một tù binh trẻ làm hình bóng sống của ông, được tôn kính suốt một năm rồi bị hiến tế. Ông không phải ác quỷ như các tu sĩ mô tả, cũng không đơn giản là người anh em song sinh độc ác của Quetzalcoatl, vị thần đã cùng ông xé đôi nữ thần đất để tạo nên thế giới.
Đọc câu chuyện 14 phút đọcBà gặp thần Dagda giữa dòng sông vào dịp Samhain, hóa thành lươn, sói và bò cái tơ để giao chiến với Cú Chulainn, rồi sau đại chiến của các vị thần thì tiên tri trước là hòa bình, sau là ngày tận thế. Ngay cả những người chép lại chuyện về bà cũng không thống nhất tên bà nghĩa là nữ hoàng vĩ đại hay nữ hoàng bóng ma.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcHọ đến Ireland trong những đám mây đen, giành lấy hòn đảo qua hai trận chiến ở Mag Tuired, rồi để mất nó vào tay các con trai của Míl, những người chỉ để lại cho họ nửa hòn đảo nằm dưới lòng đất. Các học giả Kitô giáo chép lại câu chuyện không sao quyết được họ từng là thần, là quỷ hay là người.
Đọc câu chuyện 13 phút đọcCon gái Ngọc Hoàng lỡ tay đánh rơi chén ngọc, bị đày xuống trần, sinh ra ở một làng quê Nam Định và mất năm hai mươi mốt tuổi, rồi cứ trở lại mãi cho đến khi chính triều đình từng sai quân trừ bà phải dựng đền và phong cho bà tước vương. Bản kể đầy đủ nhất do một nữ sĩ viết vào thập niên 1730, và giới nghiên cứu khá đồng thuận rằng bà đã viết lại một tín ngưỡng vốn có từ trước.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcNgày 23 tháng Chạp hằng năm, các gia đình Việt Nam tiễn Táo quân về trời trên lưng cá chép, cùng hai chiếc mũ ông và một chiếc mũ bà. Chuyện hai ông một bà chết trong cùng một đám lửa đã được chép lại từ năm 1659, nhưng tên các vị, số các vị, và cả ông Công là ai, đều đã đổi khác qua thời gian.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcNghèo đến mức hai cha con chỉ có chung một chiếc khố, Chử Đồng Tử vùi mình trong cát, và nàng công chúa tìm thấy chàng ở đó đã lấy chàng làm chồng. Trong bản kể trọn vẹn cổ nhất, hai người buôn bán với thương nhân nước ngoài, theo đạo Phật, rồi cả một tòa thành hiện lên trong một đêm và biến mất trong một đêm, để lại một cái đầm.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcNông dân cầu xin Cha Mars giữ bệnh tật xa khỏi ruộng đất, tấm khiên của thần rơi từ trời xuống dưới triều vua Numa, và Augustus dựng cho thần một ngôi đền với danh hiệu Kẻ Báo Thù. Người La Mã chỉ kể được ít chuyện của riêng mình về Mars; phần lớn còn lại họ mượn từ thần Ares của Hy Lạp.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcTrong một ngôi đền tròn nhỏ ở Quảng trường La Mã, không hề có tượng nữ thần, sáu nữ tư tế giữ ngọn lửa mà người ta tin rằng sự an nguy của La Mã phụ thuộc vào. Họ được chọn từ khi còn là những bé gái, phải phụng sự ba mươi năm, và giữ ngọn lửa ấy cho đến cuối thế kỷ IV CN.
Đọc câu chuyện 14 phút đọcJanus giữ cửa thành La Mã và cửa trời, nhìn cùng lúc cả phía trước lẫn phía sau, và để lại tên mình cho tháng Một. Ovid nói với ông rằng Hy Lạp không có vị thần nào sánh được. Thế nhưng năm của người La Mã không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng tháng của ông.
Đọc câu chuyện 18 phút đọcÔng sống trong vùng nước ngọt dưới lòng đất, giao việc cho từng vị thần, ăn tám loài cây ở Dilmun và, sau một cuộc thi uống, trao các quyền năng thần thánh của mình cho Inanna. Với người Babylon, ông là Ea, vị thần đã báo trước cơn đại hồng thủy cho người anh hùng.
Đọc câu chuyện 13 phút đọcInanna đi qua bảy cánh cổng xuống cõi của người chị, bị biến thành xác chết, và chỉ trở về được khi trao cho lũ quỷ một người thế mạng: chính chồng nàng, Dumuzi. Suốt một thế kỷ, chuyện này được đọc như thần thoại về các mùa, điều mà bài thơ tiếng Sumer không hề nói.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcMarduk giết nữ thần biển Tiamat, xẻ bà ra làm đôi như xẻ một con cá rồi lấy thân thể bà làm trời và đất; bài thơ được đọc trước tượng thần trong lễ hội Năm Mới ở Babylon. Thế nhưng thơ không hề tả Tiamat là một con rồng, và bức phù điêu nổi tiếng được cho là khắc trận đấu ấy lại khắc một vị thần khác với một con quái vật khác.
Đọc câu chuyện 14 phút đọcMột người khổng lồ đánh cắp chiếc búa của Thor và chỉ chịu trả nếu được cưới Freyja, thế là Thor trùm khăn cô dâu của nàng mà đi dự đám cưới. Bài thơ kể chuyện này chỉ còn trong một bản chép tay duy nhất, và Snorri, người kể rất nhiều chuyện về Thor, chưa từng nhắc đến nó.
Đọc câu chuyện 11 phút đọcMột tòa sảnh lợp bằng khiên, một con lợn rừng bị ăn mỗi ngày mà đến tối lại lành nguyên, những chiến binh đã chết chém nhau cho vui rồi ngồi vào bàn rượu, và những người nữ chọn ai sẽ phải chết. Phần lớn bức tranh ấy đến từ Snorri Sturluson, người viết ở Iceland đã theo Kitô giáo vào khoảng năm 1220. Những bài thơ cổ hơn không phải lúc nào cũng nói giống ông.
Đọc câu chuyện 13 phút đọcKronos nuốt từng đứa con ngay khi chúng chào đời, cho đến khi ông được trao một hòn đá thay cho đứa út. Đứa trẻ ấy, Zeus, lớn lên trong vòng bí mật trên đảo Crete và trở thành vị vua thứ ba của cõi trời, dù người Hy Lạp chưa bao giờ thống nhất cậu được giấu ở đâu, thậm chí cậu có thật là con út hay không.
Đọc câu chuyện 9 phút đọcÔng để lại một con mắt dưới giếng Mímir, treo mình chín đêm trên một cái cây lộng gió để nhặt lấy những chữ rune, và mỗi ngày thả hai con quạ bay khắp thế gian. Nhưng bài thơ kể về con mắt chưa hề nói nó được đổi lấy trí tuệ. Lời giải thích ấy là của Snorri.
Đọc câu chuyện 12 phút đọcCon sói thoát xích, con rắn khổng lồ trồi lên từ biển, ngọn lửa của Surtr thiêu rụi thế giới. Rồi mặt đất lại nổi lên khỏi sóng nước, xanh tươi, lần thứ hai. Hai bài thơ cổ chỉ kể chuyện này từng mảnh; một người Iceland theo đạo Kitô vào thập niên 1220 đã ghép chúng thành một câu chuyện liền mạch.
Đọc câu chuyện 10 phút đọcBà từ thần tộc Vanir đến với các vị thần, dạy họ phép seiðr, đi xe do mèo kéo, khóc ra những giọt vàng đỏ vì người chồng không bao giờ trở về, và nhận một nửa số người tử trận về đại sảnh của mình. Chuyện bà có được chiếc vòng cổ chỉ còn trong một bản chép tay Iceland cuối thế kỷ XIV.
Đọc câu chuyện 11 phút đọc
