Kuniumi: Izanagi và Izanami sinh ra nước Nhật

Ở đầu Kojiki, đất liền vẫn chưa thành hình. Sách tả rằng đất còn non, “như dầu nổi”, trôi dạt như con sứa. Các vị thần hiện ra rồi ẩn đi. Rồi hai vị trong số đó được trao một ngọn giáo và được giao nhiệm vụ làm cho thế giới rắn lại.

1 Câu Chuyện

1-1 Ngọn Giáo Và Nước Biển

Các vị thần trên trời cùng truyền lệnh cho Izanagi và Izanami, “Người Mời Gọi” nam và nữ, sửa sang và làm cho vững chắc vùng đất đang trôi dạt, rồi trao cho họ ngọn giáo nạm ngọc Ame-no-nuboko. Đứng trên Cầu Nổi Trên Trời, hai vị thả ngọn giáo xuống và khuấy nước biển. Sách còn ghi cả âm thanh khi khuấy: koworo-koworo. Khi hai vị nhấc giáo lên, nước biển nhỏ xuống từ mũi giáo và đọng lại thành một hòn đảo: Onogoro, hòn đảo “tự đông kết”.

1-2 Quanh Cây Cột

Hai vị xuống đảo Onogoro, dựng một cây cột trời và một tòa điện lớn. Izanagi hỏi Izanami thân thể nàng được tạo thành ra sao. Nàng đáp rằng mọi chỗ đều đã hoàn chỉnh, chỉ còn một chỗ chưa liền lại. Izanagi nói thân thể chàng có một chỗ mọc dư ra, và đề nghị hợp hai chỗ ấy lại để sinh ra đất nước.

Hai vị hẹn đi vòng quanh cây cột rồi gặp nhau: nàng đi từ bên phải, chàng đi từ bên trái. Khi gặp nhau, Izanami lên tiếng trước: “Ôi, chàng trai tuấn tú làm sao!” Izanagi mới đáp: “Ôi, cô gái xinh đẹp làm sao!” Sau đó chàng bảo rằng việc người nữ nói trước là không phải phép.

1-3 Đứa Con Đỉa

Đứa con đầu lòng của họ là Hiruko, “đứa con đỉa”. Hai vị đặt nó vào một chiếc thuyền lau rồi thả trôi đi. Kế đến là Awashima, “đảo bọt”. Cả hai đều không được tính là con của họ.

Không hiểu mình sai ở đâu, hai vị lên trời hỏi. Các vị thần trên trời làm phép bói futomani, đọc những vết nứt trên xương bả vai hươu đã hơ lửa, rồi trả lời: chuyện không thành là vì người nữ đã nói trước. Izanagi và Izanami trở xuống, đi vòng quanh cột một lần nữa, và lần này Izanagi lên tiếng trước.

1-4 Tám Đảo Lớn

Lần này mọi việc suôn sẻ. Theo thứ tự trong Kojiki, các đảo được sinh ra là:

1. Awaji
2. Iyo-no-futana, tức Shikoku: một thân bốn mặt, ứng với Iyo, Sanuki, Awa và Tosa
3. Oki
4. Tsukushi, tức Kyushu, cũng có bốn mặt
5. Iki
6. Tsushima
7. Sado
8. Ōyamato-toyoakitsu, tức Honshu

Vì tám đảo này được sinh ra trước tiên nên đất nước được gọi là Ōyashima-no-kuni, “xứ Tám Đảo Lớn”. Tiếp theo là sáu đảo nhỏ, trong đó có Shōdoshima và quần đảo Gotō.

1-5 Sau Các Hòn Đảo

Hai vị lại sinh ra các vị thần: thần biển, thần gió, thần cây, thần núi. Người con cuối cùng là thần lửa Kagutsuchi, và khi sinh ra, thần lửa đã thiêu đốt mẹ mình. Izanami “rời đi”, một từ mà sách chỉ dùng riêng cho cái chết của bà, và được chôn trên núi Hiba, nơi giáp ranh giữa Izumo và Hōki. Tính tất cả, hai vị đã sinh ra mười bốn hòn đảo và ba mươi lăm vị thần. Còn chuyến đi của Izanagi theo vợ xuống cõi chết Yomi là một câu chuyện khác.

2 Câu Chuyện Được Ghi Chép Ở Đâu?

Cả hai cuốn sách cổ nhất còn lại của Nhật Bản đều kể câu chuyện này.

• Kojiki (Cổ sự ký, năm 712). Bài tựa kể lại sách được làm ra như thế nào:
  • Thiên hoàng Tenmu thấy các ghi chép của những gia tộc lớn có nhiều sai lệch, nên cho một cận thần 28 tuổi là Hieda no Are học thuộc lòng các phả hệ và chuyện xưa.
  • Tháng 9 năm 711, Nữ Thiên hoàng Genmei giao cho học giả Ō no Yasumaro chép lại thành văn. Ông dâng sách vào tháng Giêng năm 712.
• Nihon Shoki (Nhật Bản thư kỷ, năm 720). Sách được biên soạn dưới sự chủ trì của Hoàng tử Toneri, viết bằng Hán văn. Điểm đặc biệt của sách là thường chép nhiều dị bản của cùng một tình tiết đặt cạnh nhau, mỗi bản mở đầu bằng câu “một sách chép rằng…” (一書曰).

Các nhà nghiên cứu thần thoại như Ōbayashi Taryō chỉ ra rằng những cuốn sách này được làm ở triều đình và nối dòng dõi thiên hoàng ngược về các vị thần trên trời. Câu chuyện sinh ra đất nước vì thế cũng là chương đầu tiên của một bộ phả hệ hoàng gia.

3 Những Dị Bản

Chính văn Nihon Shoki kể một câu chuyện khác Kojiki khá nhiều:

• Không có mệnh lệnh. Hai vị tự quyết định: “Phía dưới kia lẽ nào lại không có đất?” Họ được gọi là dương thần và âm thần, theo ngôn ngữ của vũ trụ luận Trung Hoa.
• Không có bói toán. Khi Izanami nói trước, Izanagi không vui: “Ta là nam nhân, lẽ ra phải nói trước”, rồi hai vị chỉ việc đi vòng lại.
• Awaji không nằm trong tám đảo. Đảo này sinh ra đầu tiên nhưng chỉ là cái nhau (胞), “không vừa ý”, và được đặt tên theo đó. Tám đảo lớn bắt đầu từ Honshu, gồm cả Koshi và Kibi-no-ko. Tsushima, Iki và các đảo nhỏ thì được nói là kết lại từ bọt biển.
• Hiruko ra đời muộn hơn. Cậu sinh sau thần mặt trời và thần mặt trăng. Lên ba tuổi vẫn chưa đứng được, cậu bị đặt lên một chiếc thuyền gỗ long não và thả theo gió.
• Izanami không chết. Trong chính văn, bà vẫn sống. Cái chết vì thần lửa chỉ có trong các dị bản, một trong số đó chép bà được chôn ở làng Arima vùng Kumano, xứ Kii.

Trong các dị bản ấy, bản thứ nhất gần với Kojiki nhất: các thần trên trời ra lệnh, đứa con đỉa bị thả trôi trên thuyền lau, và có bói toán. Ở một dị bản khác, chính một con chim chìa vôi đã chỉ cho hai vị thần cách giao hợp.

4 Lịch Sử Và Truyền Thuyết

• Onogoro là hòn đảo của thần thoại. Dù vậy, người ta vẫn đi tìm nó. Từ thời trung cổ đã có nhiều nơi được đề xuất:

  • đảo Nushima và Eshima ngoài khơi Awaji;
  • đảo Tomogashima;
  • ngọn đồi của đền Onokoro ở Minamiawaji.

  Không nơi nào có bằng chứng.

• Nơi Izanagi ẩn cư. Nihon Shoki chép rằng khi xong việc, Izanagi dựng một “cung ẩn” trên đảo Awaji. Đền Izanagi Jingū ở thành phố Awaji cho rằng mình nằm đúng tại nơi ấy. Các bản chép tay Kojiki thì không thống nhất: có bản ghi Taga ở xứ Ōmi, gần hồ Biwa, có bản ghi Awaji.

• Vì sao người nữ không được nói trước? Có học giả liên hệ với tục cầu hôn trong thơ Man’yōshū, nơi người nam lên tiếng trước. Có người lại thấy ở đây quan niệm nam trước nữ sau của Trung Hoa. Việc đi vòng sang trái và sang phải còn được đối chiếu với một câu thời Hán chép trong Xuân Thu vĩ (thiên Nguyên mệnh bao): trời xoay về bên trái, đất xoay về bên phải.

• Cây cột. Nó được hiểu như trục của thế giới. Matsumae Takeshi cho rằng thần thoại này vốn của ngư dân đảo Awaji, rồi lớn dần lên khi được triều đình tiếp nhận.

• Một gia đình thần thoại rộng lớn hơn. Ōbayashi Taryō và Yoshida Atsuhiko đã so sánh Kuniumi với các thần thoại hồng thủy lưu truyền từ miền nam Trung Quốc đến Đông Nam Á. Trong các thần thoại ấy:

  • chỉ còn hai anh em sống sót;
  • họ đi vòng quanh một cái cây hay một ngọn núi trước khi thành vợ chồng;
  • đứa con đầu lòng là một khối thịt hoặc một đứa trẻ dị dạng.

  Từ năm 1931, Matsumoto Nobuhiro đã nhắc đến tục trai gái người Miêu nhảy múa quanh một cái cây để chọn bạn đời.

5 Câu Chuyện Liên Quan

• Lạc Long Quân và Âu Cơ: Rồng, Tiên và bọc trăm trứng: đôi vợ chồng lập quốc của Việt Nam, một cuộc hôn nhân giữa nước và đất, và một cuộc chia ly. Nihon Shoki dùng chữ 胞 cho cái “nhau” là đảo Awaji, cũng chính là chữ mà sách Việt dùng cho cái bọc Âu Cơ sinh ra.
• Nữ Oa: Nữ thần mình rắn vá trời: nữ thần sáng thế của Trung Hoa. Tranh khắc trong mộ đời Hán vẽ bà bên cạnh Phục Hy, hai chiếc đuôi rắn quấn vào nhau. Một truyện đời Đường lại kể cặp vợ chồng đầu tiên là hai anh em kết duyên trên núi Côn Lôn.
• Khuấy biển sữa: Thần linh, quỷ dữ và thuốc trường sinh: các vị thần Ấn Độ dùng một ngọn núi để khuấy biển. Nhà thần thoại học Yoshida Atsuhiko cho rằng chuyện khuấy nước biển ở Onogoro có cội nguồn từ kiểu thần thoại “khuấy đại dương” này.
• Đàn Quân: Con gấu, con hổ và vương quốc đầu tiên của Triều Tiên: thần thoại lập quốc của Triều Tiên, có cảnh thần từ trời giáng xuống từng được so sánh với thần thoại Nhật Bản.
• Amaterasu và hang đá trời: Ngày mặt trời ẩn mình: câu chuyện tiếp theo. Khi Izanagi tẩy rửa sau chuyến trở về từ cõi chết, nữ thần mặt trời Amaterasu và em trai Susanoo ra đời. Cuộc xung đột giữa hai chị em khiến bà trốn vào hang đá.

6 Nguồn Tham Khảo

• Kojiki, quyển thượng, các đoạn về việc làm vững đất, hôn nhân của hai vị thần và sự ra đời của đất nước: Kojiki Viewer, Đại học Kokugakuin
• Nihon Shoki, quyển 1 (nguyên văn): Wikisource
• Basil Hall Chamberlain (dịch), Kojiki, 1882; W. G. Aston (dịch), Nihongi, 1896
• Encyclopedia of Shinto, Đại học Kokugakuin: “Kuniumi”, “Izanagi”, “Izanami”, “Hiruko”
• Matsumae Takeshi, “Izanagi and Izanami”, Encyclopedia of Religion (1987)
• Ōbayashi Taryō, “日本神話”, Nihon Daihyakka Zensho (Nipponica): Kotobank
• Okabe Takashi, 「『古事記』における二つの始祖神話」, Seijo University Social Innovation Studies 14(2), 2019

Ảnh bìa và tranh minh họa: do AI tạo cho Arcana, mang tính diễn giải, không phải tác phẩm lịch sử.