Đàn Quân: Con gấu, con hổ và vương quốc đầu tiên của Triều Tiên

Ngày 3 tháng 10 hằng năm, cả Hàn Quốc được nghỉ lễ vì một câu chuyện về con gấu. Đó là ngày Khai Thiên (Gaecheonjeol), “ngày trời mở”, và câu chuyện kể về sự ra đời của vương quốc đầu tiên trên bán đảo.

1 Câu Chuyện

Đây là dị bản trong Tam quốc di sự. Nhất Nhiên cho biết ông chép từ một cuốn sách gọi là Cổ ký (古記).

1-1 Người Con Muốn Xuống Trần

Thuở xưa có Hoàn Nhân. Một lời chú trong sách cho biết đó là Đế Thích, vua các vị thần trong Phật giáo. Một người con không phải con trưởng của ông là Hoàn Hùng luôn hướng lòng về thiên hạ, khao khát cõi người.

Người cha hiểu ý con. Ông nhìn xuống vùng Tam Nguy và Thái Bá (太伯), thấy đất ấy có thể “làm lợi rộng khắp cho loài người” (hoằng ích nhân gian). Ông trao cho Hoàn Hùng ba chiếc Thiên Phù Ấn (天符印) rồi sai xuống cai trị.

1-2 Thành Phố Dưới Gốc Cây

Hoàn Hùng dẫn ba nghìn người theo, giáng xuống đỉnh núi Taebaek, dưới gốc Thần Đàn Thụ (神壇樹), cây thiêng bên đàn tế. Nơi ấy gọi là Thần Thị, thành phố của thần, và ông được gọi là Hoàn Hùng Thiên Vương.

Ông đem theo Phong Bá, Vũ Sư và Vân Sư, tức thần gió, thần mưa, thần mây. Hoàn Hùng cai quản lúa gạo, tuổi thọ, bệnh tật, hình phạt, thiện ác, tổng cộng hơn ba trăm sáu mươi việc của loài người, trị vì và giáo hóa thế gian.

1-3 Con Gấu Và Con Hổ

Có một con gấu và một con hổ sống chung một hang, ngày ngày cầu xin Hoàn Hùng cho được hóa làm người. Thần cho chúng một nắm ngải cứu thiêng và hai mươi củ toán (蒜, thường hiểu là tỏi), dặn: “Ăn những thứ này, trăm ngày không nhìn ánh mặt trời, sẽ được thân người.”

Hai con ăn. Kiêng được ba lần bảy ngày, con gấu được thân người nữ. Con hổ không giữ kiêng được, nên không có được thân người.

1-4 Hùng Nữ Và Đàn Quân

Người nữ gấu, Hùng Nữ, không có ai để kết duyên. Vì vậy ngày nào nàng cũng đến dưới gốc cây đàn cầu xin có con. Hoàn Hùng tạm hóa thành người để cưới nàng, và nàng sinh một con trai, gọi là Đàn Quân Vương Kiệm.

1-5 Vương Quốc Và Ngọn Núi

Năm Canh Dần, năm thứ năm mươi đời vua Nghiêu bên Trung Hoa, Đàn Quân đóng đô ở Bình Nhưỡng và lần đầu gọi nước là Triều Tiên. Về sau ông dời đô đến A Tư Đạt (Asadal) trên núi Bạch Nhạc, trị vì một nghìn năm trăm năm.

Khi Chu Vũ Vương phong Cơ Tử làm chúa đất Triều Tiên, Đàn Quân dời đến Tàng Đường Kinh. Sau đó ông trở về A Tư Đạt, ẩn mình ở đó và thành sơn thần, thọ một nghìn chín trăm lẻ tám tuổi.

Nhất Nhiên đặt tên chương này là Cổ Triều Tiên, “Triều Tiên xưa”. Giới sử học ngày nay vẫn dùng tên ấy để phân biệt vương quốc này với triều đại Joseon từ năm 1392 đến năm 1910.

2 Câu Chuyện Được Ghi Chép Ở Đâu?

• Tam quốc di sự (“Những chuyện còn sót lại của Tam Quốc”) do nhà sư Nhất Nhiên (1206–1289) soạn, phần lớn vào những năm cuối đời, thường được xác định vào thập niên 1280. Bản in trọn vẹn cổ nhất còn lại là bản năm 1512. Ở chương Đàn Quân, Nhất Nhiên nêu hai nguồn:

  • Ngụy thư (魏書), chỉ cho một câu: hai nghìn năm trước có Đàn Quân Vương Kiệm đóng đô ở A Tư Đạt, lập nước Triều Tiên, cùng thời với vua Nghiêu;
  • Cổ ký, cho tất cả phần còn lại: việc giáng thế, con gấu và con hổ, sự ra đời của Đàn Quân.

  Cả hai cuốn đều không còn. Không bộ sử nào về nhà Ngụy còn lưu lại có câu ấy.

• Tam quốc sử ký (1145), bộ sử cổ nhất còn lại của Triều Tiên, không có chuyện Đàn Quân. Sách chỉ nói Bình Nhưỡng “vốn là nơi ở của tiên nhân Vương Kiệm”.

• Đế vương vận kỷ (“Ghi chép có vần về các đế vương”) của Lý Thừa Hưu, hoàn thành năm 1287, cùng thập niên với sách của Nhất Nhiên, kể một dị bản khác (mục 3).

• Các sách đời sau: câu chuyện được chép tiếp trong các bộ sử của triều Triều Tiên, như Thế Tông thực lục địa lý chí (1454) và Đông Quốc thông giám (1485).

Nhất Nhiên không tin nguồn một cách mù quáng. Bên cạnh niên đại, ông chú: nếu năm đầu vua Nghiêu là năm Mậu Thìn thì năm thứ năm mươi là Đinh Tỵ, không phải Canh Dần, “e rằng điều này không đúng”.

3 Những Dị Bản

• Mẹ của Đàn Quân là ai?
  • Trong Tam quốc di sự: con gấu hóa thành người nữ.
  • Trong Đế vương vận kỷ và Thế Tông thực lục địa lý chí không có con gấu nào. Hoàn Hùng cho cháu gái uống thuốc để thành người, rồi gả nàng cho thần cây đàn (檀樹神). Con của họ là Đàn Quân.
• “Đàn” là đàn tế hay là cây? Bản in năm 1512 của Tam quốc di sự viết 壇 (đàn tế): 壇君, 神壇樹. Đế vương vận kỷ và phần lớn sách đời sau viết 檀, tên một loài cây. Ngày nay chữ chuẩn là 檀君.
• Sống bao lâu? Tam quốc di sự ghi trị vì 1.500 năm, thọ 1.908 tuổi. Các sách khác ghi thời gian trị vì khoảng một nghìn năm.
• Núi Taebaek ở đâu? Lời chú trong Tam quốc di sự nói đó là núi Diệu Hương (Myohyang) ngày nay, ở miền Bắc bán đảo. Cho rằng đó là núi Bạch Đầu, đỉnh cao nhất bán đảo, là cách hiểu của thời cận đại.
• “Năm 2333 TCN” từ đâu ra? Không phải từ Nhất Nhiên. Đông Quốc thông giám (1485) chép Đàn Quân lên ngôi năm Mậu Thìn, hai mươi lăm năm sau vua Nghiêu. Tính ngược theo niên biểu truyền thống của Trung Hoa về đời Nghiêu, năm Mậu Thìn ấy rơi vào năm 2333 TCN. Năm Canh Dần mà Nhất Nhiên chép sẽ cho ra một năm khác.

4 Lịch Sử Và Truyền Thuyết

• Cổ Triều Tiên có thật. Sử sách Trung Hoa có ghi chép, và nước này bị nhà Hán diệt năm 108 TCN. Các nhà sử học coi niên đại 2333 TCN là một phần lịch sử của truyền thuyết, chứ không phải của vương quốc.
• Ngày Khai Thiên (3/10) là ngày lễ quốc gia của Hàn Quốc từ Luật về các ngày quốc khánh năm 1949. Ngày lễ này bắt nguồn từ Đại Tông giáo, một tôn giáo thờ Đàn Quân được phục hưng năm 1909, và Chính phủ Lâm thời Hàn Quốc ở Thượng Hải cũng tổ chức lễ.
• Kỷ nguyên Đàn Quân: từ năm 1948, Hàn Quốc chính thức tính năm từ năm 2333 TCN, rồi chuyển sang Công lịch từ ngày 1/1/1962.
• Chamseongdan, một đàn tế trên núi Mani ở đảo Giang Hoa (Ganghwa), tương truyền do Đàn Quân dựng. Lễ tế được tổ chức ở đây mỗi ngày 3/10, và ngọn đuốc của Đại hội Thể thao Toàn quốc Hàn Quốc được lấy lửa tại đây.
• Triều Tiên, năm 1993: Viện Khoa học Xã hội ở Bình Nhưỡng tuyên bố đã tìm thấy hài cốt của vợ chồng Đàn Quân trong một ngôi mộ gần thành phố. Các học giả Hàn Quốc chỉ ra rằng cả ngôi mộ lẫn chiếc mũ đồng mạ vàng trong mộ đều thuộc thời Cao Câu Ly, muộn hơn rất nhiều.
• Giới học thuật thời thuộc địa: năm 1894, hai nhà sử học Nhật Bản Naka Michiyo và Shiratori Kurakichi bác bỏ câu chuyện, cho là do các nhà sư bịa ra. Năm 1910, Imanishi Ryū đáp lại rằng đó là truyền thuyết đã lưu hành từ thời Nhất Nhiên, không phải do ông sáng tác. Cuộc tranh luận này không chỉ là chuyện học thuật: chính năm 1910, Nhật Bản sáp nhập Triều Tiên.
• Không phải sách cổ: những cuốn sách kể về một dòng vua dài trước Đàn Quân, như Hoàn Đàn cổ ký (Hwandan gogi), chỉ xuất hiện lần đầu năm 1979, và các nhà sử học không coi đó là nguồn cổ.

5 Câu Chuyện Liên Quan

• Kuniumi: Izanagi và Izanami sinh ra nước Nhật: sau khi các hòn đảo ra đời, thần thoại Nhật Bản cho một người cháu của nữ thần Mặt Trời từ trời giáng xuống cai trị. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Yoda Chiyoko viết rằng nửa đầu chuyện Đàn Quân “tương ứng với” thần thoại giáng thế ấy của Nhật Bản.
• Lạc Long Quân và Âu Cơ: Rồng, Tiên và bọc trăm trứng: một thần thoại lập quốc khác có niên đại nổi tiếng do sử gia đời sau tính ra: năm 2879 TCN cho các vua Hùng, năm 2333 TCN cho Đàn Quân. Cả hai nay đều được kỷ niệm bằng một ngày lễ quốc gia. Chúng tôi chưa tìm thấy học giả nào so sánh trực tiếp hai thần thoại này.
• Nữ Oa: Nữ thần mình rắn vá trời: Nhất Nhiên mở đầu phần sách này bằng việc nhắc đến những lần ra đời kỳ lạ của các thánh vương Trung Hoa, trong đó có Phục Hy, người thường đi đôi với Nữ Oa, để nói rằng chẳng có gì phải ngờ những điều kỳ lạ quanh các vị thủy tổ của Triều Tiên.
• Chu Mông: Chàng cung thủ sinh ra từ quả trứng: vị thủy tổ của Cao Câu Ly. Trong một lời chú ở mục ấy, Nhất Nhiên dẫn Đàn Quân ký, kể Đàn Quân lấy con gái một vị Hà Bá, rồi kết luận con trai họ là Phu Lâu và Chu Mông là anh em khác mẹ.
• Phác Hách Cư Thế: Vị vua sinh ra từ trứng, thủy tổ của Tân La: vị thủy tổ của Tân La. Tam quốc sử ký chép rằng dân sáu làng tôn ông làm vua là di dân của nước Triều Tiên.

6 Nguồn Tham Khảo

• Nhất Nhiên, Tam quốc di sự, quyển 1, “Cổ Triều Tiên”, bản in Khuê Chương Các năm 1512, kèm bản dịch tiếng Hàn: Wikisource tiếng Hàn
• Bách khoa toàn thư Văn hóa Dân tộc Hàn Quốc: 단군 신화, 제왕운기, 동국통감, 단군기원, 개천절, 강화 참성단, 고조선
• Luật về các ngày quốc khánh (1949) và Luật về niên hiệu (1948, 1961): Trung tâm Thông tin Pháp luật Hàn Quốc
• Yoda Chiyoko, “檀君神話”, Nipponica: Kotobank
• Choe Nam-seon, Đàn Quân luận (1926), dẫn ý kiến của Naka, Shiratori và Imanishi: Wikisource tiếng Hàn
• Báo Seoul Shinmun, ngày 3/10/1993, về tuyên bố của Triều Tiên: seoul.co.kr

Ảnh bìa và tranh minh họa: do AI tạo cho Arcana, mang tính diễn giải, không phải tác phẩm lịch sử.